Η σύντομη απάντηση

Όχι, δεν είσαι υποχρεωμένος να αλλάξεις μια έγκυρη διαθήκη, μένει σε ισχύ. Αυτό που κρίνει ποιοι κανόνες θα εφαρμοστούν δεν είναι η ημερομηνία που έγραψες τη διαθήκη, αλλά η ημερομηνία του θανάτου. Αν ο θάνατος είναι από τις 16/9/2026 και μετά, ισχύει ο νέος νόμος, και κάποιες αλλαγές επηρεάζουν το πώς θα δουλέψει η διαθήκη σου στην πράξη. Αξίζει μια ματιά, όχι απαραίτητα ξαναγράψιμο.

Τι ισχύει στην πράξη

Μια διαθήκη που έγινε νόμιμα συνεχίζει να ισχύει. Δεν χρειάζεται να την ξαναφτιάξεις επειδή άλλαξε ο νόμος. Αυτό που αλλάζει είναι οι κανόνες γύρω της. Δύο πράγματα επηρεάζουν περισσότερο μια διαθήκη.

Το πρώτο είναι η νόμιμη μοίρα. Παλιά ήταν μερίδιο πάνω στην περιουσία, δηλαδή ο δικαιούχος γινόταν συγκληρονόμος, με κομμάτι ακόμα και στα ακίνητα. Με τον νέο νόμο είναι χρηματική αξίωση. Οι μεριδούχοι, δηλαδή κυρίως τα παιδιά και ο ή η σύζυγος (και σε ορισμένες περιπτώσεις οι γονείς), δεν γίνονται πια συνιδιοκτήτες. Παίρνουν χρήματα, ίσα με το μισό της μερίδας που θα έπαιρναν χωρίς διαθήκη. Για το ποιοι ακριβώς προστατεύονται και πόσο, δες νόμιμη μοίρα.

Το δεύτερο είναι ότι άλλαξαν τα μερίδια του ή της συζύγου στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, και αυτά μπαίνουν στον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας. Οπότε ακόμα κι αν η διατύπωση της διαθήκης σου μένει ίδια, τα νούμερα από κάτω μπορεί να βγαίνουν αλλιώς.

Υπάρχουν και νέες δυνατότητες που ίσως θες να αξιοποιήσεις. Ο νόμος αναγνωρίζει τον σύντροφο ελεύθερης ένωσης ως δικαιούχο (με τριετία συμβίωσης ή κοινά τέκνα) και προβλέπει κληροδοσία για όποιον φρόντισε τον θανόντα. Υπάρχει επίσης η κληρονομική σύμβαση, ένα δεσμευτικό εργαλείο που γίνεται σε συμβολαιογράφο, αν θες κάτι πιο σταθερό από μια διαθήκη που αλλάζει. Δες κληρονομική σύμβαση.

Πριν ή μετά τις 16/9/2026

Η ημερομηνία του θανάτου κρίνει ποιο καθεστώς ισχύει, όχι η ημερομηνία της διαθήκης.

Για θανάτους από τις 16/9/2026 ισχύει ο νέος νόμος. Η νόμιμη μοίρα είναι χρηματική αξίωση. Όποιος αφήνεται απ’ έξω ή παίρνει λιγότερα από όσα του αναλογούν, δεν γίνεται συνιδιοκτήτης, διεκδικεί χρήματα.

Για θανάτους πριν τις 16/9/2026 ισχύει το παλιό καθεστώς. Εκεί η νόμιμη μοίρα ήταν μερίδιο πάνω στην περιουσία, δηλαδή ο μεριδούχος γινόταν συγκληρονόμος. Άρα μια διαθήκη που γράφτηκε με το παλιό σκεπτικό μπορεί να δουλέψει διαφορετικά απ’ ό,τι περίμενες, ανάλογα με το πότε ανοίγει.

Σε κάθε περίπτωση, η διαθήκη ως πράξη δεν χάνει την ισχύ της επειδή άλλαξε ο νόμος. Αν δεν είσαι σίγουρος ποια ημερομηνία μετράει για τη δική σου περίπτωση, δες πριν ή μετά τις 16/9/2026.

Παράδειγμα

Ο Γιώργος έχει διαθήκη που αφήνει το διαμέρισμά του στον μεγάλο γιο. Έχει δύο παιδιά. Πεθαίνει το 2027, μετά το ορόσημο.

Με τον νέο νόμο, ο μικρός γιος δεν γίνεται συνιδιοκτήτης του διαμερίσματος. Έχει χρηματική αξίωση, ίση με το μισό της μερίδας που θα έπαιρνε αν δεν υπήρχε διαθήκη, και τη στρέφει κατά του αδελφού του που πήρε το ακίνητο. Δηλαδή ο μεγάλος γιος κρατάει το διαμέρισμα, αλλά χρωστάει χρήματα στον αδελφό του.

Με το παλιό καθεστώς, το ίδιο μερίδιο ήταν κομμάτι πάνω στην περιουσία, όχι χρήματα, και κατέληγες σε αναγκαστική συνιδιοκτησία αδελφών στο ίδιο ακίνητο. Γι’ αυτό αξίζει να ξαναδείς μια παλιά διαθήκη. Δεν αλλάζει ποιος κληρονομεί το ακίνητο, αλλάζει το τι θα πάρει στην πράξη ο καθένας, και αν θα χρειαστούν μετρητά για να ξοφληθεί ο άλλος.

Τι να προσέξεις

  • Μια έγκυρη διαθήκη μένει σε ισχύ. Δεν είσαι υποχρεωμένος να την ξαναφτιάξεις, αλλά αν γράφτηκε με τη λογική της παλιάς νόμιμης μοίρας, αξίζει να την ξαναδείς.
  • Δεν μπορείς να εξαφανίσεις τελείως τη νόμιμη μοίρα με τη διαθήκη. Πλήρης αποκλεισμός ενός προστατευόμενου συγγενή γίνεται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, που τις κρίνει δικηγόρος.
  • Όποιος κληρονομεί ένα ακίνητο μπορεί να χρωστάει χρήματα στους μεριδούχους, λόγω της νέας χρηματικής νόμιμης μοίρας. Καλό είναι να υπάρχει τρόπος να πληρωθεί, αλλιώς μπορεί να χρειαστεί πώληση του ακινήτου.
  • Η διαθήκη και η κληρονομική σύμβαση είναι διαφορετικά εργαλεία. Τη διαθήκη την αλλάζεις όποτε θες, η κληρονομική σύμβαση δεσμεύει. Δες κληρονομική σύμβαση.
  • Η ημερομηνία του θανάτου κρίνει το καθεστώς, όχι η ημερομηνία της διαθήκης.

Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο

Η ενημέρωση εδώ σε βοηθάει να καταλάβεις τι αλλάζει. Δεν αντικαθιστά τον δικηγόρο όταν παίζεται περιουσία. Καλό είναι να μιλήσεις με δικηγόρο όταν:

  • Έχεις παλιά διαθήκη και θες να ξέρεις αν κάνει ακόμα αυτό που ήθελες, με τους νέους κανόνες.
  • Θες να αφήσεις ένα ακίνητο σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά υπάρχουν και άλλοι μεριδούχοι (το θέμα της χρηματικής αξίωσης).
  • Θες να φροντίσεις σύντροφο χωρίς γάμο ή κάποιον που σε φρόντισε.
  • Σκέφτεσαι κληρονομική σύμβαση αντί για διαθήκη, ή μαζί με αυτήν.

Αν είσαι σε κάποια από αυτές τις περιπτώσεις, γράψε δυο λόγια για την κατάστασή σου πιο κάτω και άσε ένα τηλέφωνο. Σε καλεί δικηγόρος που ασχολείται με κληρονομικά, να σου πει πώς στέκεσαι.