Η σύντομη απάντηση

Η κληρονομική σύμβαση είναι ένας νέος τρόπος να ρυθμίσεις την κληρονομιά σου, με συμβόλαιο σε συμβολαιογράφο αντί για διαθήκη. Η μεγάλη διαφορά από τη διαθήκη είναι ότι δεσμεύει. Τις βασικές της διατάξεις δεν τις ανακαλείς μόνος σου, χρειάζεται νέα συμφωνία με το άλλο μέρος. Είναι θεσμός που δεν υπήρχε πριν και ισχύει για συμβάσεις που γίνονται από τις 16/9/2026 και μετά.

Τι ισχύει στην πράξη

Με μια κληρονομική σύμβαση ο κληρονομούμενος μπορεί να εγκαταστήσει κληρονόμο, να αφήσει κληροδοσία, να ορίσει τρόπο ή να επιλέξει ποιο δίκαιο θα διέπει την κληρονομική του διαδοχή. Αυτός που τιμάται μπορεί να είναι το ίδιο το άλλο μέρος της σύμβασης ή και τρίτο πρόσωπο. Στην ίδια σύμβαση μπορούν να διαθέτουν την περιουσία τους και περισσότεροι μαζί, για παράδειγμα ένα ζευγάρι.

Η σύμβαση γίνεται μπροστά σε συμβολαιογράφο, με αυτοπρόσωπη παρουσία αυτών που υπογράφουν. Δεν είναι κάτι που το τακτοποιείς μόνος σου στο σπίτι, όπως μια ιδιόγραφη διαθήκη.

Το κλειδί είναι η δέσμευση. Τις βασικές διατάξεις της σύμβασης, αυτές με τις οποίες εγκαθίσταται κληρονόμος ή αφήνεται κληροδοσία, δεν τις ανακαλεί κανείς μονομερώς. Για να αλλάξουν ή να καταργηθούν χρειάζεται νέα σύμβαση ανάμεσα στα ίδια πρόσωπα. Εδώ είναι η μεγάλη διαφορά από τη διαθήκη, που την αλλάζεις ή την ανακαλείς όποτε θες, μόνος σου. Δες διαθήκη.

Όσο ζεις, κρατάς τον έλεγχο της περιουσίας σου. Η σύμβαση δεν σε εμποδίζει να χρησιμοποιείς ή να διαθέτεις τα πράγματά σου, εκτός αν συμφωνήσεις ρητά κάτι διαφορετικό. Αν όμως κάνεις δωρεές που βλάπτουν αυτόν που τίμησες, εκείνος έχει δικαίωμα αργότερα να τις προσβάλει με αγωγή, μέσα στις προθεσμίες που ορίζει ο νόμος.

Τέλος, αυτός που τιμάται με την κληρονομική σύμβαση δεν είναι υποχρεωμένος να την πάρει. Μετά τον θάνατο μπορεί να αποδεχθεί ή να αποποιηθεί την κληρονομία ή την κληροδοσία, όπως και σε κάθε κληρονομιά. Δες αποποίηση κληρονομιάς.

Πριν ή μετά τις 16/9/2026

Η κληρονομική σύμβαση είναι θεσμός που πριν δεν υπήρχε στο ελληνικό δίκαιο. Ισχύει μόνο για συμβάσεις που καταρτίζονται από τις 16/9/2026 και μετά.

Αυτό σημαίνει ότι είναι επιλογή για τον σχεδιασμό που κάνεις από εδώ και πέρα, όχι κάτι που μπορούσε να γίνει παλιότερα. Αν δεν είσαι σίγουρος τι ισχύει και από πότε, δες πριν ή μετά τις 16/9/2026 και τον νέο νόμο κληρονομιάς 5303/2026.

Παράδειγμα

Ένας πατέρας θέλει να είναι σίγουρος ότι η οικογενειακή επιχείρηση θα μείνει στην κόρη που δουλεύει μαζί του.

Με μια διαθήκη, θα μπορούσε να την αλλάξει αργότερα, και η κόρη δεν θα είχε καμία σιγουριά ότι θα την πάρει. Με κληρονομική σύμβαση, πατέρας και κόρη υπογράφουν μαζί στον συμβολαιογράφο ότι η κόρη θα κληρονομήσει την επιχείρηση. Από εκεί και πέρα ο πατέρας δεν μπορεί να το αλλάξει μονομερώς, χρειάζεται νέα συμφωνία και με την κόρη.

Όσο ζει, ο πατέρας συνεχίζει να διαχειρίζεται κανονικά την περιουσία και την επιχείρησή του, εκτός αν συμφώνησαν κάτι διαφορετικό. Η σύμβαση κλειδώνει το ποιος θα κληρονομήσει, όχι το τι κάνει ο πατέρας όσο ζει.

Τι να προσέξεις

  • Δεσμεύει. Μην υπογράψεις κληρονομική σύμβαση αν δεν είσαι σίγουρος, γιατί δεν την ξεκάνεις μετά μόνος σου. Αν θες να κρατήσεις ευελιξία, ίσως σου ταιριάζει καλύτερα μια διαθήκη.
  • Υπάρχουν μόνο στενές εξαιρέσεις για να σπάσει. Ο νόμος επιτρέπει ακύρωση σε περιπτώσεις όπως πλάνη, απάτη ή απειλή, και ανάκληση αν αυτός που τίμησες διαπράξει σοβαρό παράπτωμα εναντίον σου. Αυτά τα κρίνει δικαστήριο, δεν είναι στο χέρι σου να αλλάξεις γνώμη.
  • Δεν παραμερίζει τη νόμιμη μοίρα. Οι προστατευόμενοι συγγενείς διατηρούν το δικαίωμά τους, όπως και απέναντι σε μια διαθήκη.
  • Μια σκέτη υπόσχεση δεν αρκεί. Συμφωνία ότι θα κάνεις ή δεν θα κάνεις διαθήκη, χωρίς τον τύπο της κληρονομικής σύμβασης σε συμβολαιογράφο, είναι άκυρη.

Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο

Η ενημέρωση εδώ σου δείχνει τι είναι ο θεσμός. Πριν δεσμευτείς με κάτι που δεν ξεκάνεις εύκολα, καλό είναι να μιλήσεις με δικηγόρο. Ιδίως όταν:

  • Θες μια σταθερή, δεσμευτική ρύθμιση, για παράδειγμα να εξασφαλίσεις τη διαδοχή σε μια επιχείρηση.
  • Σου ζητούν να υπογράψεις κληρονομική σύμβαση και θες να καταλάβεις σε τι ακριβώς δεσμεύεσαι.
  • Έχεις ήδη διαθήκη και θες να ξέρεις πώς δένει με μια κληρονομική σύμβαση.

Αν είσαι σε κάποια από αυτές τις περιπτώσεις, γράψε δυο λόγια για την κατάστασή σου πιο κάτω και άσε ένα τηλέφωνο. Σε καλεί δικηγόρος που ασχολείται με κληρονομικά, να σου εξηγήσει τις επιλογές σου.