Η σύντομη απάντηση

Γίνεσαι κληρονόμος αυτόματα, τη στιγμή του θανάτου, χωρίς να υπογράψεις τίποτα. Αν θέλεις να κρατήσεις την κληρονομιά, δεν χρειάζεται να δηλώσεις πουθενά ότι τη δέχεσαι, γίνεται από μόνο του. Συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής τη χρειάζεσαι όταν υπάρχει ακίνητο, για να περάσει στο όνομά σου και να μπορείς να το πουλήσεις ή να το υποθηκεύσεις. Και για θανάτους από τις 16/9/2026, αν δεχτείς, δεν πληρώνεις τα χρέη της κληρονομιάς με δικά σου χρήματα.

Τι ισχύει στην πράξη

Στην πράξη υπάρχουν δύο τρόποι να δεχτείς.

Ο πρώτος είναι η σιωπηρή αποδοχή. Δεν κάνεις τίποτα. Αφήνεις να περάσει η προθεσμία της αποποίησης (γι’ αυτήν πιο κάτω) και θεωρείσαι ότι δέχτηκες. Φτάνει αν δεν υπάρχει ακίνητο και θέλεις απλώς να τακτοποιήσεις κινητά, όπως έναν τραπεζικό λογαριασμό, όπου η τράπεζα σου ζητάει συνήθως κληρονομητήριο ή άλλα έγγραφα.

Ο δεύτερος είναι η ρητή αποδοχή, με συμβολαιογραφική πράξη. Τη χρειάζεσαι όταν στην κληρονομιά υπάρχει ακίνητο. Χωρίς αυτήν, το ακίνητο δεν περνάει στο όνομά σου, δεν μπορείς να το πουλήσεις, να το νοικιάσεις με ασφάλεια ή να το βάλεις υποθήκη.

Τα βήματα για τη ρητή αποδοχή, με απλά λόγια:

  • Μαζεύεις τα δικαιολογητικά (πιο κάτω η συνηθισμένη λίστα).
  • Ο λογιστής υποβάλλει τη δήλωση φόρου κληρονομιάς στην εφορία.
  • Ο συμβολαιογράφος συντάσσει την πράξη αποδοχής.
  • Η πράξη μεταγράφεται στο υποθηκοφυλακείο ή καταχωρίζεται στο κτηματολόγιο, ώστε το ακίνητο να γραφτεί στο όνομά σου.

Η σειρά μπορεί να αλλάξει ανά περίπτωση, ο συμβολαιογράφος σου τη λέει.

Τα δικαιολογητικά που ζητούνται συνήθως:

  • Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
  • Πιστοποιητικό εγγύτερων συγγενών (ή οικογενειακής κατάστασης).
  • Πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης. Αν υπάρχει διαθήκη, αντίγραφό της.
  • Πιστοποιητικό περί μη αποποίησης.
  • Τίτλοι ιδιοκτησίας των ακινήτων και τα στοιχεία τους (Ε9 και λοιπά).
  • ΑΦΜ και ταυτότητες των κληρονόμων.

Η ακριβής λίστα αλλάζει ανά περίπτωση. Ο συμβολαιογράφος ή ο δικηγόρος σου λέει τι ακριβώς χρειάζεται η δική σου υπόθεση.

Το κόστος δεν είναι ένα νούμερο, είναι μερικά κομμάτια:

  • Φόρος κληρονομιάς. Εξαρτάται από τη συγγένεια με τον θανόντα και από την αξία όσων κληρονομείς. Δεν τον αλλάζει ο νέος νόμος, είναι ξεχωριστή φορολογική υπόθεση. Τα ποσά τα λέει ο λογιστής ή η ΑΑΔΕ. Δες και φόρος κληρονομιάς.
  • Αμοιβή συμβολαιογράφου. Υπολογίζεται σε ποσοστό πάνω στην αξία, οπότε όσο μεγαλύτερη η αξία τόσο μεγαλύτερη.
  • Έξοδα μεταγραφής ή κτηματολογίου, για να περάσει το ακίνητο στο όνομά σου.
  • Αμοιβή δικηγόρου, αν αναθέσεις την υπόθεση.

Επειδή όλα δένουν με την αξία της κληρονομιάς και τη σχέση σου με τον θανόντα, το πραγματικό κόστος το βγάζεις μόνο με τα δικά σου νούμερα μπροστά. Ο λογιστής για τον φόρο, ο συμβολαιογράφος για την πράξη.

Πριν ή μετά τις 16/9/2026

Εδώ είναι η μεγάλη διαφορά, και κρίνει αν η αποδοχή είναι ασφαλής ή ρισκαρισμένη.

Για θανάτους από τις 16/9/2026 ισχύει ο νέος νόμος 5303/2026. Η περιορισμένη ευθύνη είναι ο κανόνας. Δέχεσαι την κληρονομιά και δεν ευθύνεσαι με την προσωπική σου περιουσία για τα χρέη της. Δηλαδή τα χρέη πληρώνονται μόνο από όσα άφησε ο θανών, όχι από τα δικά σου. Χάνεις αυτή την προστασία μόνο με δική σου λάθος κίνηση, και γι’ αυτό δες περιορισμένη ευθύνη κληρονόμου.

Για θανάτους πριν τις 16/9/2026 ισχύει το παλιό καθεστώς. Εκεί η αποδοχή ήταν πιο επικίνδυνη: αν δεχόσουν σκέτα, ευθυνόσουν για τα χρέη και με τα δικά σου χρήματα. Για να προστατευτείς, έπρεπε να δεχτείς με το ευεργέτημα της απογραφής (δηλαδή με επίσημη καταγραφή της περιουσίας) ή να αποποιηθείς. Αν λοιπόν ο θάνατος είναι παλιός και υπάρχει υποψία χρεών, μη δεχτείς πρόχειρα, ρώτα πρώτα.

Υπάρχει και μια ενδιάμεση περίπτωση. Αν ο θάνατος έγινε πριν τις 16/9/2026 αλλά η διανομή της κληρονομιάς γίνεται μετά, και δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής, τη διανομή τη διέπει ο νέος νόμος. Αν δεν είσαι σίγουρος ποια ημερομηνία μετράει για σένα, δες πριν ή μετά τις 16/9/2026.

Παράδειγμα

Η Ελένη χάνει τον πατέρα της τον Νοέμβριο του 2026. Είναι το μόνο παιδί, δεν υπάρχει διαθήκη. Ο πατέρας άφησε ένα διαμέρισμα και ένα ανεξόφλητο δάνειο.

Επειδή ο θάνατος είναι μετά τις 16/9/2026, ισχύει ο νέος νόμος. Η Ελένη δέχεται την κληρονομιά για να κρατήσει το διαμέρισμα. Ας πούμε, για το παράδειγμα, ότι το διαμέρισμα αξίζει 80.000 ευρώ και το δάνειο είναι 100.000 ευρώ.

Με το παλιό καθεστώς, αν δεχόταν σκέτα, θα κινδύνευε να πληρώσει και τη διαφορά των 20.000 από την τσέπη της. Με τον νέο νόμο όχι. Ευθύνεται μόνο μέχρι όσα άφησε ο πατέρας της. Τη διαφορά δεν τη βάζει από τα δικά της. Αρκεί να μην κάνει κάποια κίνηση που της στερεί την προστασία, για παράδειγμα να δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την περιουσία.

(Τα ποσά είναι ενδεικτικά, για να φανεί ο κανόνας. Ο φόρος και τα έξοδα είναι ξεχωριστό κεφάλαιο και τα βγάζει ο λογιστής με τον συμβολαιογράφο.)

Τι να προσέξεις

  • Η προθεσμία της αποποίησης τρέχει. Αν δεν θέλεις την κληρονομιά, πρέπει να αποποιηθείς μέσα σε 4 μήνες από τότε που έμαθες ότι σε αφορά, ή 12 μήνες αν ο θανών έμενε στο εξωτερικό ή εσύ ζούσες στο εξωτερικό όταν ξεκίνησε η προθεσμία. Αν περάσει, θεωρείσαι ότι δέχτηκες. Λεπτομέρειες στο αποποίηση κληρονομιάς.
  • Η αυτόματη προστασία χάνεται με λάθος κινήσεις. Μη δηλώσεις στον γραμματέα του δικαστηρίου ότι θα διαχειρίζεσαι ή θα διαθέτεις ελεύθερα την περιουσία, και μην πειράξεις πράγματα της κληρονομιάς πριν ξεκαθαρίσει η εικόνα.
  • Παλιός θάνατος, άλλος κανόνας. Αν ο θάνατος είναι πριν τις 16/9/2026, η προστασία δεν είναι αυτόματη. Μην υποθέσεις ότι σε καλύπτει ο νέος νόμος χωρίς να ελέγξεις την ημερομηνία.
  • Με ακίνητο, η δουλειά δεν τελειώνει στην αποδοχή. Όσο δεν μεταγραφεί η πράξη στο υποθηκοφυλακείο ή στο κτηματολόγιο, το ακίνητο δεν είναι πραγματικά στο όνομά σου. Δες τα βήματα στο κληρόνομησα ακίνητο.
  • Ο φόρος έχει δικές του προθεσμίες. Είναι ξεχωριστός από την αστική διαδικασία και έχει δικά του χρονικά όρια για τη δήλωση. Ρώτα έγκαιρα τον λογιστή ή την ΑΑΔΕ, για να μη φας πρόστιμο.

Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο

Η ενημέρωση εδώ σε βοηθάει να καταλάβεις τι παίζει. Δεν αντικαθιστά τον δικηγόρο όταν η υπόθεση έχει βάρος. Καλό είναι να μιλήσεις με δικηγόρο όταν:

  • Υπάρχει υποψία χρεών και δεν ξέρεις αν συμφέρει να δεχτείς ή να αποποιηθείς.
  • Ο θάνατος είναι πριν τις 16/9/2026, οπότε ισχύει το παλιό καθεστώς και το ρίσκο είναι διαφορετικό.
  • Υπάρχει ακίνητο που πρέπει να περάσει στο όνομά σου.
  • Υπάρχει διαθήκη, ή είστε πολλοί κληρονόμοι και δεν συμφωνείτε.

Αν είσαι σε κάποια από αυτές τις περιπτώσεις, γράψε δυο λόγια για την κατάστασή σου πιο κάτω και άσε ένα τηλέφωνο. Σε καλεί δικηγόρος που ασχολείται με κληρονομικά, να σου πει πώς στέκεσαι.