Η άμεση απάντηση

Με τον νέο νόμο, για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η νόμιμη μοίρα άλλαξε μορφή. Δεν είναι πια μερίδιο πάνω στην ίδια την περιουσία, για παράδειγμα ένα ποσοστό στο σπίτι. Είναι πλέον χρηματική αξίωση: ο δικαιούχος έχει δικαίωμα σε ένα ποσό χρημάτων, όχι σε κομμάτι του ακινήτου.

Το ποσό είναι ίσο με το μισό της αξίας που θα έπαιρνε ο δικαιούχος αν δεν υπήρχε διαθήκη, δηλαδή το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του. Είναι μία από τις πιο πρακτικές αλλαγές του νέου νόμου.

Τι ήταν η νόμιμη μοίρα πριν

Στο παλιό δίκαιο, ο νόμιμος μεριδούχος, για παράδειγμα ένα παιδί που το παρέλειψε η διαθήκη, γινόταν αναγκαστικά συγκύριος ενός ποσοστού της περιουσίας. Αν στην κληρονομιά υπήρχε ακίνητο, αποκτούσε εμπράγματο μερίδιο πάνω σε αυτό, γινόταν δηλαδή συνιδιοκτήτης.

Αυτό δημιουργούσε συχνά μπλεξίματα: αναγκαστικές συνιδιοκτησίες, ακίνητα μοιρασμένα σε πολλά χέρια, δυσκολία να πουληθεί ή να αξιοποιηθεί οτιδήποτε χωρίς τη συμφωνία όλων.

Τι σημαίνει «χρηματική αξίωση»

Τώρα ο μεριδούχος δεν γίνεται συνιδιοκτήτης. Αποκτά μια αξίωση να του καταβληθεί ένα χρηματικό ποσό από τον κληρονόμο. Με απλά λόγια, αντί να ζητάει «το μερίδιό μου πάνω στο σπίτι», ζητάει «τα χρήματα που αντιστοιχούν στο μερίδιό μου».

Αυτό αλλάζει πολλά στην πράξη. Το ακίνητο μένει σε ένα χέρι, του κληρονόμου, και ο μεριδούχος ικανοποιείται με χρήμα. Η αξίωση γεννιέται με τον θάνατο, και μπορεί να κληρονομηθεί ή να μεταβιβαστεί όπως κάθε απαίτηση.

Πόσο είναι

Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας του δικαιούχου. Ξεκινάς δηλαδή από το τι θα έπαιρνε αν δεν υπήρχε διαθήκη, και η νόμιμη μοίρα είναι το μισό αυτού, σε χρήμα.

Για τον ακριβή υπολογισμό μετράει η αξία ολόκληρης της κληρονομιάς και το πόσοι είναι οι δικαιούχοι, γι’ αυτό ο υπολογισμός καλό είναι να γίνεται με ειδικό και όχι πρόχειρα.

Η προθεσμία: μην την αφήσεις να παραγραφεί

Η αξίωση της νόμιμης μοίρας δεν είναι αιώνια. Παραγράφεται σε δύο χρόνια, που μετρούν από το τέλος της χρονιάς μέσα στην οποία έμαθες για τον θάνατο και για το δικαίωμά σου. Υπάρχει και ένα απόλυτο όριο: σε κάθε περίπτωση, η αξίωση παραγράφεται είκοσι χρόνια μετά τον θάνατο, ό,τι κι αν συμβεί στο μεταξύ.

Αν είσαι δικαιούχος, αυτό σημαίνει ότι δεν συμφέρει να καθυστερείς. Μόλις περάσει η προθεσμία, το δικαίωμα χάνεται.

Πότε να μιλήσεις με δικηγόρο

Η νόμιμη μοίρα ως χρηματική αξίωση ακούγεται απλή, αλλά ο υπολογισμός και η διεκδίκησή της θέλουν προσοχή. Αξίζει να μιλήσεις με δικηγόρο όταν:

  • σε παρέλειψε διαθήκη ή σου άφησε λιγότερα από όσα δικαιούσαι,
  • δεν ξέρεις πώς υπολογίζεται το ποσό στη δική σου περίπτωση,
  • υπάρχει διαφωνία με τους άλλους κληρονόμους για το ύψος ή την πληρωμή,
  • πλησιάζει η διετία και δεν έχεις κάνει ακόμα κίνηση.